آرمينيوس وامبرى ( مترجم : فتحعلى خواجه نوريان )

63

سياحت درويشى دروغين در خانات آسياى ميانه ( فارسى )

ميعادگاه كشتىهائى بود كه بايد از هر طرف در بحر خزر به حركت درآيند ولى امروز مسافرى كه از ايران ميآيد در نظر اول اين شهر كوچك دريائى را به ديدهء عنايت مينگرد . راست است كه خانه‌هاى واقع در انتهاى اين زبانهء طولانى خاك كه قبلا شرح داده شد خيلى متعدد نيستند ولى سبك معمارى اروپائى كه در آن راه يافته و مخصوصا آن كليسيا با برج ساعتش خيلى جلب‌نظر مىكند . منظرهء كشتىهاى بخارى متعلق به نيروى دريائى مخصوصا مرا به ياد دنياى متمدن ميانداخت . روسها سه عدد از اين كشتىها را كه عبارت از دو كشتى بزرگ و يك كشتى كوچك باشد اختصاص به اين ايستگاه دريائى دوردست داده‌اند و بكمك اين كشتيها و مراقبتهاى دائمى كه ميكنند ، اهالى مستعمرات و كشتيهاى تجارتى روس كه از هشترخان ميآيند از حملات دزدان دريائى بومى مصون ميباشند . البته در وسط دريا كشتيهاى تجارتى مورد مخاطره نيستند اما همين كه به نزديكى ساحل ميرسند و همچنين در موقع مراجعت احتياج مبرمى به حمايت اين كشتيهاى بارى دارند . حكومت مسكو با تحمل مخارج سنگين نهايت سعى را مىكند كه اين عادت غارتگرى را از سر تركمنها دور كند و در اثر مساعى مسكو البته اين بليه بشدت سابق نيست معذلك ايجاد امنيت كامل هم به اين زوديها ميسر نميباشد و گمش‌تپه هنوز شاهد عينى دستجات اسراى ايرانى كه بزنجير كشيده شده‌اند و همچنين بعضى ملوانان روس كه به همان سرنوشت دچارند ، مىباشد . در ضمن در آب‌هاى تركمن كشتىهاى مراقب شب‌وروز دائما كشيك ميدهند و هر كشتى بومى كه بخواهد از سواحل شرقى بيكى از كرانه‌هاى ايران برود بايد پروانهء مخصوص در دست داشته باشد و ارزش ساليانهء اين پروانه برحسب اهميت كشتى از هشت تا ده و حتى پانزده دوكا تغيير مىكند . اين پروانه‌ها بايد سالى يك مرتبه تجديد شود و هردفعه كه كشتى در آشوراده توقف مىكند ارائه گردد . آنوقت مأمورين روسى